ตั้งแต่มี พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หรือ PDPA บังคับใช้ คุณครูหลายท่านเริ่มเกิดความกังวลใจใช่ไหมครับ? จะถ่ายรูปบรรยากาศในห้องเรียนลง Facebook ก็กลัวผิดกฎหมาย จะโพสต์ผลงานนักเรียนโชว์ผู้ปกครองก็กลัวโดนฟ้อง
วันนี้ Krukengblog จะมาไขข้อข้องใจเรื่องนี้ให้ชัดเจนในฉบับที่เข้าใจง่ายครับ ว่าสรุปแล้วครูยังถ่ายรูปนักเรียนได้ไหม? และต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งตัวครูและตัวเด็กครับ
สรุปชัดๆ: ครูถ่ายรูปนักเรียนโพสต์ลงโซเชียล ผิดไหม?
คำตอบคือ “ทำได้ แต่ต้องระวัง” ครับ
โดยหลักการแล้ว การโพสต์รูปถ่ายของบุคคลอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตอาจเข้าข่ายผิด PDPA แต่สำหรับการศึกษา มีข้อยกเว้นบางประการหากทำเพื่อ “ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย” (Legitimate Interest) หรือเพื่อ “ประโยชน์สาธารณะ” (Public Task) ของโรงเรียน แต่ต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขความเหมาะสมครับ
5 แนวทางโพสต์รูปนักเรียนให้ปลอดภัย (Do & Don’t)
1. วัตถุประสงค์ต้อง “เพื่อการศึกษา” เท่านั้น
หากเป็นการโพสต์เพื่อประชาสัมพันธ์กิจกรรมโรงเรียน, ชื่นชมผลงานนักเรียน หรือรายงานการสอน สามารถทำได้ ครับ
- ห้ามทำ: โพสต์เพื่อการค้า, รีวิวสินค้าโดยใช้เด็กเป็นแบบ หรือโพสต์ระบายอารมณ์/ล้อเลียนเด็กให้ได้รับความอับอาย (อันนี้ผิดทั้ง PDPA และจรรยาบรรณวิชาชีพครับ)
2. เลี่ยงการถ่าย “หน้าตรงชัดเจน” (ถ้าไม่จำเป็น)
หากเป็นภาพบรรยากาศรวมๆ (Wide Shot) ที่เห็นนักเรียนหลายคนและไม่สามารถระบุตัวตนได้ชัดเจน จะมีความเสี่ยงน้อยกว่าการถ่ายภาพหน้าตรงแบบ Close-up ครับ
- คำแนะนำ: หากถ่ายภาพเดี่ยว ควรขออนุญาตเด็กก่อนเสมอ หรือถ่ายจากมุมข้าง/มุมหลังที่ดูเป็นธรรมชาติ
3. เบลอข้อมูลส่วนตัวที่ละเอียดอ่อน
อันนี้สำคัญมาก! รูปภาพผลงานนักเรียน ใบเกรด หรือบัตรนักเรียน ห้ามเห็นข้อมูลเหล่านี้เด็ดขาด:
- ชื่อ-นามสกุลจริง (ถ้าไม่ได้รับอนุญาต)
- เลขบัตรประชาชน 13 หลัก
- วันเดือนปีเกิด / ที่อยู่ / เบอร์โทรศัพท์
4. ขอความยินยอม (Consent) ไว้ก่อนดีที่สุด
เพื่อความปลอดภัย 100% โรงเรียนควรมี “แบบฟอร์มขอความยินยอม” ให้ผู้ปกครองเซ็นตั้งแต่ตอนมอบตัว ว่าอนุญาตให้โรงเรียนนำภาพบุตรหลานไปใช้เพื่อการประชาสัมพันธ์ทางการศึกษาได้
- ทริคสำหรับครู: ในคาบเรียน ลองถามเด็กๆ ก่อนถ่ายรูปว่า “ครูขอถ่ายรูปส่งผู้ปกครองหน่อยนะครับ ใครไม่อยากเข้ากล้องบอกครูได้นะ” เป็นการเคารพสิทธิเด็กและฝึกนิสัยที่ดีด้วยครับ
5. ใครแจ้งลบ ต้องรีบลบ
หากผู้ปกครองหรือนักเรียนแจ้งว่าไม่สบายใจกับรูปไหน หน้าที่ของเราคือ “ลบให้ทันที” โดยไม่อิดออดครับ การแสดงความรับผิดชอบอย่างรวดเร็วจะช่วยลดความเสี่ยงในการถูกร้องเรียนได้มากที่สุด
สรุป: ทางสายกลางคือดีที่สุด
PDPA ไม่ได้ออกมาเพื่อห้ามครูทำงานครับ แต่ออกมาเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยของเด็กๆ การถ่ายภาพกิจกรรมยังทำได้ปกติ เพียงแต่ต้องเพิ่มความ “ใส่ใจ” และ “เคารพสิทธิ” ของนักเรียนให้มากขึ้น
หากคุณครูท่านใดสนใจเครื่องมือช่วยเบลอหน้าในรูปภาพ หรือเทคนิคความปลอดภัยไซเบอร์อื่นๆ สามารถติดตามต่อได้ในหมวด [Cyber Security] หรือหาความรู้เพิ่มเติมเรื่องเทคโนโลยีได้ที่ [ทักษะดิจิทัล & Coding] ของเรานะครับ
